Atrybucje to wnioskowania dotyczące przyczyn zachowania innych osób. W badaniach nad relacjami romantycznymi od dawna obserwuje się, że szczególne znaczenie ma sposób, w jaki partnerzy tłumaczą sobie zachowania negatywne.
ON/A ROBI TO SPECJALNIE, ŻEBY...
W relacjach reagujemy nie tylko na zachowania drugiej osoby, ale także na to, jak wyjaśniamy sobie ich przyczyny. Partner_ka może nie odpowiedzieć na wiadomość, zapomnieć o czymś dla nas ważnym albo zareagować irytacją (np. warknąć) i wówczas samo zachowanie jest jednym elementem sytuacji, a drugim jest znaczenie, które mu nadajemy: dlaczego on/a to zrobił_a?
WROGA ATRYBUCJA
Wroga atrybucja wobec partnera romantycznego to przypisanie partnerowi wrogiej, celowej intencji jako wyjaśnienia jego zachowania wobec nas, w sytuacji, która jest niejednoznaczna i dopuszcza też inne, neutralne lub życzliwe wyjaśnienia.
Gdy taka interpretacja staje się nawykowa i pojawia się mimo braku dowodów, mówimy o skłonności do wrogich atrybucji (hostile attribution bias, HAB) w związku romantycznym (Li i in., 2024).
PRZYKŁADY ATRYBUCJI
Nie odpisał_a - „celowo mnie ignoruje / karze mnie ciszą”.
Nie zainicjował_a seksu - „odrzuca mnie, żeby pokazać mi, że już mu_jej nie zależy / żeby mnie ukarać”.
Nie pamiętał_a o czymś - „chce mi pokazać, że nie jestem dla niego/niej ważna_y”.
Każda z tych interpretacji może być prawdziwa, ale może też nie być :), dlatego problem pojawia się wtedy, kiedy wniosek dotyczący intencji zaczynamy traktować jak obserwowalny fakt.
"Poczułam się zignorowana" opisuje moje doświadczenie, z kolei "On mnie zignorował, żeby mnie zranić" jest niesprawdzoną teorią dotyczącą jego intencji.
ATRYBUCJE WPŁYWAJĄ NA TO, CO CZUJEMY I CO ROBIMY DALEJ
W zależności od tego, jakie intencje przypisujemy partnerowi, możemy słabiej lub mocniej reagować na różne sytuacje własnej niepewności. Fincham i Bradbury (1992) pokazali, że przypisywanie partnerowi większej odpowiedzialności za negatywne zachowanie - między innymi postrzeganie go jako intencjonalnego i egoistycznie motywowanego - wiązało się z silniejszym gniewem wobec partnera.
W innym badaniu Bradbury i Fincham (1992) stwierdzili, że bardziej nieadaptacyjne atrybucje były związane z większą liczbą negatywnych zachowań podczas obserwowanych rozmów małżeńskich oraz mniej skutecznym rozwiązywaniem problemów. Interpretacja nie pozostaje więc wyłącznie interpretacją. Jeśli zakładam, że partner_ka celowo mnie lekceważy, moja odpowiedź będzie prawdopodobnie inna niż wtedy, gdy zakładam, że jest przeciążony_a, roztargniony_a albo nie zrozumiał_a znaczenia sytuacji.
Atrybucje mogą działać samowzmacniająco, tj. poprzez nasze reakcje mogą współtworzyć dalszy przebieg sytuacji. Durtschi i in. (2011), badając pary w pierwszych latach małżeństwa, pokazali, że sposób przypisywania partnerowi odpowiedzialności za negatywne zdarzenia był związany z późniejszą jakością relacji, a część tej zależności można było wyjaśnić późniejszymi ciepłymi lub wrogimi zachowaniami partnerów wobec siebie.
SKĄD TO MOŻE SIĘ BRAĆ?
Na tendencję do wrogich atrybucji może wpływać bagaż przeszłych doświadczeń. Np. jeśli w przeszłości (w dzieciństwie lub poprzednich relacjach) nasze potrzeby były ignorowane, być może nauczyliśmy się nadmiernej czujności i wszędzie wypatrujemy zagrożenia.
Podobnie, na to, jak interpretujemy zachowanie partnera/ki może wpłynąć nasz stan zasobów psychofizycznych. Jesteśmy znacznie bardziej podatni na przypisywanie złych intencji, gdy jesteśmy zestresowani, niewyspani, głodni lub przebodźcowani.
Ważna może być również historia tej konkretnej relacji, tj. W szczęśliwych relacjach partnerzy stosują tzw. atrybucje wspierające ("wtopy" przypisują sytuacji, a sukcesy: cechom partnera). W relacjach w kryzysie mechanizm ten się odwraca, tj. pozytywne gesty mogą być traktowane jako przypadek, a negatywne jako dowód złego charakteru.
W relacji nieustannie interpretujemy siebie nawzajem. Jeśli nie mamy pewności co do intencji różnych zachowań partnera/ki - lepiej pytać niż zakładać 😉
Źródła:
Bradbury, T. N., Fincham, F. D. (1990). Attributions in marriage: review and critique. Psychological bulletin, 107(1), 3–33. https://doi.org/10.1037/0033-2909.107.1.3
Bradbury, T. N., Fincham, F. D. (1992). Attributions and behavior in marital interaction. Journal of Personality and Social Psychology, 63(4), 613–628. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.4.613
Durtschi, J. A., Fincham, F. D., Cui, M., Lorenz, F. O., Conger, R. D. (2011). Dyadic Processes in Early Marriage: Attributions, Behavior, and Marital Quality. Family relations, 60(4), 421–434. https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2011.00655.x
Fincham, F. D., Bradbury, T. N. (1992). Assessing attributions in marriage: the relationship attribution measure. Journal of personality and social psychology, 62(3), 457–468. https://doi.org/10.1037//0022-3514.62.3.457
Li, D., Coker, B., Rowe, A. C. (2024). Validation of a new assessment of hostile attribution bias in romantic relationships: The Hostile Attributions in Romantic Relationships Test. Journal of marital and family therapy, 50(2), 328–347. https://doi.org/10.1111/jmft.12694
