Bardzo wpływową kategoryzacją miłości romantycznej jest trójczynnikowa teoria Sternberga (1986), która ujmuje miłość w kategoriach intymności, zaangażowania i namiętności. Sternberg traktował te trzy komponenty jako składniki, które w różnych kombinacjach definiują typy miłości.
INTYMNOŚĆ
Intymność odnosi się do tych emocji, postaw i zachowań, które sprzyjają budowaniu bliskości, więzi oraz poczucia wzajemnego powiązania partnerów. Obejmuje ona między innymi troskę o dobro drugiej osoby, odczuwanie radości z jej obecności, szacunek oraz poczucie, że można na niej polegać w trudnych sytuacjach. Istotnym elementem intymności jest również wzajemne rozumienie siebie, dzielenie się doświadczeniami, myślami i zasobami, a także udzielanie sobie wsparcia emocjonalnego. Wiąże się ona z gotowością do ujawniania osobistych informacji oraz z nadawaniem partnerowi ważnego miejsca we własnym życiu.
Intymność rozwija się stopniowo w miarę trwania relacji (Wojciszke, 2017). Na początku partnerzy nie znają jeszcze dobrze swoich potrzeb, sposobów reagowania ani tego, jakie formy wsparcia są dla drugiej osoby rzeczywiście pomocne. Nawet przy dobrych intencjach mogą więc nie trafiać z pomocą lub błędnie interpretować potrzeby partnera. Z czasem, dzięki kolejnym doświadczeniom, partnerzy uczą się siebie i wypracowują skuteczne sposoby komunikowania się, wspierania oraz reagowania w powtarzających się sytuacjach. Wiedzą coraz lepiej, co uspokaja drugą osobę, co daje jej poczucie zrozumienia i jak odpowiadać na jej potrzeby. Wraz ze wzrostem tej wzajemnej wiedzy i liczby udanych doświadczeń bliskość oraz intymność w związku stopniowo się pogłębiają.
NAMIĘTNOŚĆ
Namiętność to połączenie bardzo intensywnych emocji (zarówno przyjemnych, takich jak zachwyt, czułość, pożądanie czy radość, jak i trudnych: tęsknoty, zazdrości, lęku czy bólu). Często towarzyszy im silne pobudzenie fizjologiczne oraz wyraźne pragnienie jak największego zbliżenia się do drugiej osoby. Wiele zachowań, które potocznie kojarzymy z zakochaniem, jest właśnie przejawem namiętności. Należą do nich potrzeba fizycznej bliskości, dotyku, pocałunków i kontaktu seksualnego, ale także przypływy energii, silne pobudzenie, przyspieszone bicie serca, częste myślenie o partnerze, fantazjowanie o nim czy trudność w skupieniu się na czymś innym podczas jego nieobecności.
W namiętności ważną rolę zwykle odgrywa pożądanie erotyczne, jednak nie można jej sprowadzić wyłącznie do seksualności. Może ona uruchamiać także inne potrzeby: poczucie własnej wartości, samorealizację, poszukiwanie sensu, potrzebę opiekowania się kimś, bycia ważnym dla drugiej osoby czy wywierania na nią wpływu.
W przeciwieństwie do intymności, która rozwija się zwykle stopniowo, namiętność ma bardziej gwałtowną dynamikę (Wojciszke, 2017). Może bardzo szybko narastać, osiągać wysokie natężenie, a następnie stosunkowo szybko słabnąć. Jej początkowy rozwój często przypomina dodatnie sprzężenie zwrotne: im silniejsze są emocje, tym częściej podejmujemy zachowania, które jeszcze bardziej je wzmacniają. Częste spotkania, bliskość fizyczna czy długie patrzenie sobie w oczy mogą zwiększać pobudzenie i intensywność przeżyć. Jeszcze mocniej mogą działać zachowania, które koncentrują uwagę partnerów niemal wyłącznie na sobie nawzajem: wielogodzinne rozmowy o własnych uczuciach, ciągłe analizowanie tego, co dzieje się między nimi, oraz kontakty erotyczne. Im więcej uwagi poświęcamy przeżywanym emocjom i im częściej je wzmacniamy poprzez kontakt, tym silniejsza może stawać się sama namiętność.
ZAANGAŻOWANIE
Zaangażowanie odnosi się do decyzji, myśli, uczuć i działań związanych z uznaniem relacji za ważną oraz z zamiarem jej podtrzymywania w czasie. W ujęciu Sternberga obejmuje ono dwa powiązane, ale nieidentyczne elementy: w krótkiej perspektywie decyzję, że kocha się daną osobę, a w dłuższej - zobowiązanie do utrzymania tej miłości i związku. Zaangażowanie jest więc tym składnikiem miłości, który w największym stopniu wiąże się z wyborem: „chcę być w tej relacji i chcę coś robić, żeby trwała” (Sternberg, 1986).
W przeciwieństwie do namiętności, która w dużej mierze pojawia się spontanicznie, zaangażowanie jest stosunkowo mocno podatne na świadomą kontrolę. Wyraża się nie tylko w deklaracji bycia razem, lecz także w konkretnych zachowaniach: uwzględnianiu związku w swoich planach, podejmowaniu wspólnych decyzji, inwestowaniu czasu i wysiłku, rozwiązywaniu konfliktów czy pozostawaniu w kontakcie także wtedy, gdy relacja przechodzi trudniejszy okres.
Zaangażowanie zwykle rozwija się wraz z trwaniem związku i gromadzeniem wspólnych doświadczeń. W miarę jak partnerzy podejmują kolejne decyzje na rzecz relacji, tworzą wspólne plany i inwestują w nią coraz więcej zasobów, związek zaczyna zajmować bardziej trwałe miejsce w ich życiu. Samo dotychczasowe zaangażowanie może przy tym sprzyjać jego dalszemu podtrzymywaniu: im więcej czasu, wysiłku, wspólnych doświadczeń i innych ważnych zasobów zostało ulokowanych w relacji, tym większe znaczenie może mieć jej utrzymanie.
Spośród trzech składników miłości zaangażowanie ma najbardziej stabilną dynamikę. Może stopniowo wzrastać i przez długi czas utrzymywać się na wysokim poziomie, nawet wtedy, gdy namiętność osłabnie. To właśnie dlatego związek może trwać mimo zmian intensywności emocji. Jednocześnie wysoki poziom zaangażowania nie musi oznaczać wysokiego poziomu intymności czy namiętności - możliwe jest pozostawanie w relacji przede wszystkim dlatego, że partnerzy są silnie związani wspólnymi decyzjami, historią, zobowiązaniami lub inwestycjami. W modelu Sternberga poszczególne składniki miłości mogą bowiem zmieniać się względnie niezależnie od siebie.
RODZAJE MIŁOŚCI
BIBLIOGRAFIA
Sternberg, R. J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119–135. https://doi.org/10.1037/0033-295X.93.2.119
Wojciszke, B. (2017). Psychologia miłości: Intymność, namiętność, zobowiązanie (wyd. 5, poszerz.). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Vangelisti, A. L., Perlman, D. (Red.). (2018). The Cambridge handbook of personal relationships (2nd ed.). Cambridge University Press.
