Co by było, gdybyśmy skorzystali z psychologicznego modelu mądrości (modelu HEROE Webstera) i odnieśli go do relacji romantycznej?
Czego potrzebujemy, by stać się mądrzejszymi w związkach?
Model HEROE to psychologiczna koncepcja mądrości osobistej, opracowana przez psychologa Jeffreya Deana Webstera. Nazwa to akronim pięciu składników: Humor, Emotional regulation (regulacja emocji), Reminiscence/reflectiveness (reminiscencja i refleksyjność), Openness (otwartość na doświadczenie) oraz Experience, czyli doświadczenia życiowe. Webster zakłada, że mądrość nie jest pojedynczą cechą ani zasobem wiedzy, tylko konstruktem wieloaspektowym, którego składniki rozwijają się przez całe życie i z czasem coraz bardziej się ze sobą łączą. Model ma też zastosowanie badawcze: mądrość mierzy się w nim Skalą Samooceny Mądrości (SAWS), kwestionariuszem złożonym z 40 pozycji, po osiem na każdy składnik.
Choć model ten dotyczy mądrości osobistej, tu spróbujemy odnieść go do związku romantycznego.
HUMOR
Pierwszą składową mądrości jest humor (łagodny, prospołeczny i autoironiczny, przeciwieństwo sarkazmu i złośliwości). Nie traktując samych siebie zbyt poważnie i potrafiąc się z siebie śmiać, zyskujemy dystans i łatwiej nam reagować ze spokojem. Ułatwia nam to również regulowanie emocji i uczenie się na podstawie doświadczeń stanowiących emocjonalne wyzwanie. W związku romantycznym humor może nas chronić przed wchodzeniem w upór, dokonywaniem wrogich atrybucji (przypisywaniem partnerowi/ce złych intencji) czy zapadaniem się w urazę.
Webster wyraźnie ostrzega jednak, że humor użyty do unikania trudnych emocji przestaje być mądry (obracanie w żart każdej poważnej rozmowy czy rozładowywanie napięcia, zanim cokolwiek zostanie powiedziane nie będzie służyło związkowi). Mądre użycie humoru może zatem polegać na tym, żeby np. trochę "zdjąć ostrość" z konfliktu, by dało się o nim spokojnie porozmawiać.
REGULACJA EMOCJI
Związek romantyczny to jedno z najbardziej emocjonalnie nasyconych środowisk w życiu dorosłego człowieka. Zawiera czułość, zazdrość, lęk przed odrzuceniem, złość, tęsknotę, rozczarowanie... Według Webstera osoba mądra nie szuka negatywnych stanów, ale też przed nimi nie ucieka; traktuje je jako informację o tym, co się dzieje.
W relacji oznacza to na przykład, że zazdrość czy smutek nie są tłumione, ani wyładowywane na partnerze, lecz sygnalizują: czego mi brakuje, czego się boję, co ta sytuacja we mnie poruszyła.
Istotne jest również czy każdy z partnerów potrafi zarządzać i opiekować się swoimi uczuciami. Przewlekły lęk, zamartwianie się i stres bywają jednym z głównych czynników obciążających związki.
REFLEKSYJNOŚĆ I REMINISCENCJA
Refleksyjność to umiejętność spojrzenia na własny udział w trudnościach bez postawy obronnej. Model HEROE podkreśla branie odpowiedzialności za swoje działania. W parze to może być różnica między "Ty to zawsze…" a "Zauważam, że w takich sytuacjach ja zaczynam się wycofywać".
Refleksja obejmuje też wcześniejsze relacje. Można zauważyć powtarzające się wzorce - np. podobny przebieg konfliktów czy problemów w związkach - i włączyć ten wgląd do obrazu siebie. Para może też korzystać z innych funkcji reminiscencji; wspólne wspominanie dobrych chwil poprawia nastrój i wzmacnia więź, a wspominanie trudnych momentów, które udało się przejść, może wzmacniać wspólną tożsamość ("Jesteśmy parą, która...").
OTWARTOŚĆ NA DOŚWIADCZENIE
W każdym związku obecne jest pewne napięcie: dwie osoby mają różne wartości, zwyczaje, sposoby okazywania uczuć itd. Osoba mądra w modelu HEROE ma jasne poczucie tożsamości i własne podstawy moralne, ale rozumie, że jej wybory stanowią tylko jedno z wielu możliwych stanowisk (a nie jedyne obiektywnie słuszne 😉 ).
W związku przekłada się to na ciekawość partnera zamiast prób przerobienia go na swoje podobieństwo, przy jednoczesnym zachowaniu własnych granic i wartości. Otwartość pozwala też związkowi się rozwijać, a partnerom próbować nowych rzeczy razem, uczyć się od siebie nawzajem, nie zastygać w jednej wersji relacji i zauważać problemy zanim rozwiną się w kryzysy.
DOŚWIADCZENIA ŻYCIOWE
Każdy konflikt czy niejasna sytuacja może nas czegoś nauczyć, a poważne kryzysy - zdrada, choroba, utrata pracy, decyzja o dzieciach czy przeprowadzce, rozstanie - to problemy o niejasnej strukturze, bez oczywistej poprawnej odpowiedzi, które mogą fundamentalnie nas rozwinąć, bo wymagają szczególnego wysiłku i refleksji. Webster akcentuje, że samo doświadczenie nie wystarcza. Uczy dopiero refleksja nad nim, połączona z otwartością i humorem. Konflikt przeżyty bez refleksji powtórzy się w tej samej formie. Konflikt przemyślany zostawia wgląd, który zmienia sposób, w jaki reagujemy następnym razem.
PODSUMOWANIE
Pięć składników modelu HEROE ze sobą współdziała (co najlepiej widać w trudnych momentach). Regulacja emocji pozwala nie dać się zalać złości. Humor daje odrobinę dystansu. Refleksyjność pomaga dostrzec własny udział. Otwartość pozwala naprawdę usłyszeć drugą osobę. Przemyślane doświadczenie zostawia wgląd, który przyda się następnym razem. Webster opisuje mądrość jako coś, co wyłania się ze współdziałania tych cech i rozwija przez całe życie, a zatem związek nie wymaga więc od nas gotowej mądrości - może być jednym z miejsc, w których się jej uczymy.
Źródło:
Cassidy, C. (2016, 3 listopada). Wisdom profiles: Jeffrey Dean Webster [Wywiad]. Evidence-Based Wisdom. https://evidencebasedwisdom.com/wisdom-profiles-jeffrey-dean-webster/
