Narracyjna teoria miłości to uzupełnienie trójskładnikowego modelu miłości (według którego miłość romantyczna w najpełniejszej formie to: intymność + namiętność + zaangażowanie).
Według narracyjnej teorii miłości, każdy z nas nosi nieuświadomioną opowieść o tym, czym miłość/związek jest i jak powinna się rozwijać.
Nasze opowieści na temat miłości powstają z obserwacji rodziców, książek i filmów, wcześniejszych związków itd. Zadowolenie w związku zależy w dużym stopniu od tego czy opowieści partnerów dają się ze sobą pogodzić, np. dwoje ludzi może być zgodnych co do wszystkiego poza tym, jaką historię właściwie odgrywają i to może być chronicznym źródłem kryzysu. Sam Sternberg piszę o tym tak:
Konwencjonalne terapie mające poprawić życie uczuciowe ludzi nie działają, jeśli zajmują się wyłącznie skutkami historii, które sami sobie opowiadamy - innymi słowy, naszym rozumieniem tego, dlaczego związek się nie udał. Musimy przyjrzeć się samym historiom.² Ludzie mogą chodzić od jednego terapeuty do drugiego, od jednego counsellora do kolejnego, a mimo to nie dostrzegać żadnej poprawy. Dzieje się tak dlatego, że leczone są objawy, a nie przyczyny - podobnie jak aspiryna łagodzi objawy choroby, zamiast usuwać jej przyczynę.
(oryg. Conventional therapies to improve people’s love lives don’t work if they address only the effects of the stories we tell ourselves - in other words, our understanding of why the relationship failed. We need to look at the stories themselves.² People can go from one therapist to another, one marriage counselor to another, and find things getting no better. That’s because what are being treated are symptoms rather than causes, much the way an aspirin treats the symptoms rather than the cause of an illness).
(Sternberg, 1999)
Te opowieści opierają się na dobrze znanych nam motywach z popkultury lub sztuki.
-
Baśń (Fantasy / Fairy Tale): Związek to historia o księżniczce i rycerzu. Oczekiwanie, że partner magicznie rozwiąże wszystkie problemy, a miłość będzie trwała długo i szczęśliwie.
-
Historia (History): Skupienie na dokumentowaniu przeszłości. Związek jest archiwum wspólnych wspomnień (zdjęcia, przedmioty, rocznice). Przeszłość związku staje się wzorcem i przewodnikiem dla jego przyszłości: „skoro dotąd było tak, tak powinno być dalej
-
Horror (Horror): Relacja oparta na strachu i terrorze (emocjonalnym lub psychicznym), w którym jedna osoba przeraża, a druga jest ofiarą – i to nadaje związkowi dynamikę.
-
Humor (Humor): Brak pełnej powagi; traktowanie relacji i ewentualnych konfliktów w sposób żartobliwy. W czystej historii humorystycznej humor może wręcz uniemożliwiać poważną rozmowę, bo trudne lub konfliktowe tematy są obracane w żart.
-
Science fiction: Poczucie, że partner jest kosmitą, kimś kompletnie dziwnym, obcym lub "nie z tego świata".
-
Tajemnica (Mystery): Przekonanie, że w związku nigdy nie należy odkrywać wszystkich kart. Partner jest zagadką, a relacja opiera się na ciągłym niedopowiedzeniu.
-
Teatr (Theater): Życie w związku to scena. Powszechne jest odgrywanie narzuconych ról i dramatyzm. Jeden lub oboje partnerzy funkcjonują w relacji jak aktorzy; role mogą się zmieniać, ale teatralność pozostaje.
Instrumentalizacja i obiektywizacja
W tych narracjach partner lub sam związek są traktowane jako obiekty do zdobycia, wykorzystania lub podziwiania.
-
Pornografia (Pornography): Całkowita degradacja partnera (lub obu stron) – miłość sprowadza się do fizycznego i instrumentalnego zaspokajania potrzeb.
-
Kolekcjonerstwo (Collection): Partnerzy (lub ich konkretne cechy) są traktowani jak trofea czy elementy kolekcji, z którymi można się obnosić.
-
Sztuka (Art): Partner jest ceniony przede wszystkim za swój wygląd zewnętrzny; jest jak piękny obraz lub rzeźba do podziwiania.
-
Gra (Game): Miłość jako sport lub rywalizacja. Musi być tu zwycięzca, przegrany i skomplikowane manewry strategiczne.
-
Dom i ognisko domowe (House and Home): Związek istnieje po to, by zbudować fizyczne, bezpieczne gniazdo. Umeblowanie mieszkania i dbanie o dom staje się osią partnerstwa. Relacja jest środkiem do stworzenia stabilnego, często estetycznego środowiska domowego.
Władza, asymetria i kontrola
Opowieści, w których kluczowa jest nierównowaga ról lub walka o dominację.
-
Rząd (Government): Związek to pole zarządzania i walki o władzę. Dzieli się na trzy podtypy:
-
Autokratyczny (jedna osoba rządzi niepodzielnie),
-
Demokratyczny (równy podział władzy),
-
Anarchistyczny (całkowity brak zasad, chaos i bunt).
-
Policja (Police): Relacja przypomina inwigilację. Jedna strona nieustannie śledzi, sprawdza i pilnuje drugiej.
-
Nauczyciel-uczeń (Student-Teacher): Celowa asymetria wiedzy. Jeden z partnerów stale poucza i prowadzi, podczas gdy drugi chłonie wiedzę (lub jest strofowany).
-
Poświęcenie (Sacrifice): Poczucie, że prawdziwa miłość polega na ciągłym oddawaniu siebie, rezygnacji ze swoich potrzeb i cierpieniu dla drugiej osoby.
-
Wojna (War): Związek jest serią bitew. Kłótnie, spory i wybuchy agresji werbalnej napędzają relację i budują namiętność.
Budowanie, kooperacja i rozwój
Narracje nastawione na pracę, wspólną drogę i pragmatyzm.
-
Biznes (Business): Związek to spółka handlowa oparta na bilansie zysków i strat. Partnerstwo gospodarcze i stabilność są ważniejsze niż romans.
-
Ogród (Garden): Relację trzeba nieustannie pielęgnować, podlewać i wyrywać z niej chwasty. Miłość to codzienna, cierpliwa praca.
-
Podróż (Travel): Związek to bycie w drodze. Najważniejszy nie jest punkt docelowy, ale to, by iść ramię w ramię z wybranym towarzyszem.
-
Szycie / Dzierganie (Sewing/Knitting): Relacja wymaga tkania wzoru, zręcznego splatania pojedynczych nici i zszywania tego, co czasem pęknie. Sternberg kładzie nacisk na wspólne konstruowanie wzoru związku kawałek po kawałku; czasem jedna osoba „szyje” relację bardziej niż druga.
-
Książka kucharska (Cookbook): Traktowanie miłości jak gotowania według przepisu. Oczekiwanie, że jeśli zrobi się konkretne kroki (zgodnie ze sprawdzonymi proporcjami), relacja na pewno się uda.
-
Nauka (Science): Skrajnie logiczne i analityczne podejście. Miłość jako obiekt badań, eksperyment, w którym emocje są poddawane racjonalnej analizie.
Dysfunkcje, zdrowie i kult
Opowieści o głęboko terapeutycznym lub nałogowym podłożu.
-
Uzależnienie (Addiction): Desperacka, kompulsywna i pełna lęku potrzeba bycia z drugą osobą – partner traktowany jest jak narkotyk.
-
Uzdrowienie / Odnowa (Recovery): Związek jako klinika terapeutyczna. Partner to pielęgniarz/ratownik leczący nasze traumy z przeszłości (lub odwrotnie – wchodzimy w rolę osoby „zbawiającej” zranionego partnera).
-
Religia (Religion): Traktowanie związku z bezwzględną nabożnością (dogmaty, których nie wolno złamać) lub całkowite ubóstwienie samego partnera.
"Kiedy po raz pierwszy kogoś spotykamy, naturalnie chcemy lepiej poznać tę osobę i sprawdzić, czy myśli podobnie jak my. Chcemy skonfrontować nasze pierwsze wrażenia z rzeczywistością, zastąpić fikcję faktami, a opowieści prawdą. (...) To, co postrzegamy jako „rzeczywistość”, jest raczej naszym sposobem postrzegania rzeczywistości - opowieścią. To opowieść nadaje relacji znaczenie w kontekście naszego życia. Czasami każda z osób w związku dostrzega inne znaczenie w tych samych działaniach lub wydarzeniach, ponieważ każda interpretuje je przez pryzmat innej opowieści"
(oryg. When we first meet someone, we naturally want to get to know that person better, to see whether they think the way we do. We want to match up our first impressions with realities, to substitute fact for fiction, truths for stories. We imagine, in getting to know someone, that we replace a “fiction” with the “reality” of nonfiction. (...) What are viewed as “realities” are rather perceptions of realities - stories. The story gives the relationship meaning in the context of our lives. Sometimes each partner in a relationship sees different meaning in the same actions or events, because each interprets the actions or events in terms of a different story).
(Sternberg, 1999)
Sternberg podkreśla znaczenie dopasowania własnej historii, historii partnera oraz rzeczywistej relacji. Jednocześnie wyraźnie opisuje zalety i zagrożenia poszczególnych historii, a niektóre - horror, pornografia czy pewne odmiany autokratycznego rządu - mogą wiązać się z przemocą, degradacją czy nadużyciem władzy. W przypadku rządu autokratycznego sam wskazuje ryzyko przemocy.
