Ocenianie:
"Twoja reakcja jest nieadekwatna".
Patologizowanie:
"Czemu jesteś taka/i przewrażliwiona/y?"
Gaslighting:
"Nic takiego się nie wydarzyło. Co ty znowu wymyślasz?!"
To będzie tekst w formacie instagramowym, bo pierwotnie powstał w takim właśnie celu :), a tu będę go sobie rozwijać.
WSPÓLNE ŹRÓDŁO
Wszystkie te wypowiedzi wyrażają postawę "ja wiem lepiej", różnią się jednak zasięgiem tej "wiedzy":
Ocenianie: wiem lepiej, co to jest / jak należy reagować itd.
Patologizowanie: wiem lepiej, co jest z tobą nie tak.
Gaslighting: wiem lepiej, co jest rzeczywistością.
PSYCHOLOGIZOWANIE A PATOLOGIZOWANIE
Psychologizowanie to tłumaczenie czyjegoś zachowania jego psychiką, czyli cechami, mechanizmami albo historią ("Nie chcesz ze mną rozmawiać, bo masz dominującą matkę i teraz projektujesz to na mnie!").
Psychologizowanie może stać się patologizowaniem, gdy wyjaśnienie służy do zamknięcia sprawy, a nie do jej zrozumienia.
Kiedy służy zrozumieniu? Gdy osoba, której dotyczy interpretacja, może ją sprawdzić i odrzucić, a jej głos jest najważniejszy.
Psychologiczne wyjaśnienie może być więc nietrafne albo narzucające, choć nie patologizuje.
Jeśli zaprzeczenie staje się kolejnym dowodem ("widzisz, bronisz się"), to już nie interpretacja, tylko wyrok (offtopic: to nie dotyczy tylko związków, więc brońmy się przed terapeutami, którzy uprawiają taką przemoc terapeutyczną).
WŁADZA EPISTEMICZNA
Bo właściwie kto ma prawo wiedzieć i rozstrzygać i na jakiej podstawie coś uznajemy za objaw nieprawidłowości?
Proponuję przyjąć, że każdy z nas ma dostęp wyłącznie do swojej pierwszoosobowej perspektywy, z której odbieramy jedynie fragment całości obrazu. Z tego miejsca możemy jedynie stawiać hipotezy. Jeśli uważamy, że mamy uprzywilejowany dostęp do tego, co druga osoba "naprawdę" czuje, myśli i dlaczego tak postępuje, a jej własne wyjaśnienie z góry uznajemy za mniej wiarygodne, może to być próba dominacji poprzez narzucanie narracji.
CZY MOŻNA JEDNOCZEŚNIE PATOLOGIZOWAĆ I MIEĆ RACJĘ?
Tak. Patologizowanie nie wynika z tego, że ktoś się myli, lecz na tym, do czego używa swojej wiedzy. Ktoś może trafnie zauważyć, że reagujesz silniej niż zwykle czy że od tygodni żyjesz w napięciu, a patologizowaniem staje się w chwili, gdy ta prawda nie jest użyta dla Ciebie, lecz przeciwko Tobie. Tu jednak warto pamiętać, że druga osoba nie ma dobrego narzędzia do sprawdzenia z wyprzedzeniem czy to, co Ci powie będzie dla Ciebie wspierające czy osłabiające. Ale też: to nie usprawiedliwia niedbałej, nieuważnej czy w ogóle wrogiej formy. Ale też2: druga osoba też działa pod wpływem swojego stanu i emocji!
Czyli: wszystko jest złożone, bo każdy widzi tylko swój fragment i na każdego wpływa jego rzeczywistość 🙂
SZYBKIE ANTIDOTUM KOMUNIKACYJNE
Zamiast oceniania: "Kiedy mówisz podniesionym głosem, trudno mi w tym uczestniczyć" (opis zjawiska i własna granica).
Zamiast patologizowania: "Okej, widzę, że bardzo cię to dotknęło. Możesz mi o tym opowiedzieć?" (zaciekawienie zamiast diagnozy).
Zamiast gaslightingu: "Ja pamiętam tę sytuację inaczej, ale słyszę, co mówisz. Spróbujmy razem zrozumieć co się wydarzyło" (uznanie dwóch różnych perspektyw bez unieważniania żadnej z nich).
